De Zwarte Map
Ken je dat, dat je voor je klas staat en dat je hartslag omhoog gaat, je voelt langzaam je spieren aanspannen, klamme handen, je hoort jezelf harder praten of je wordt juist stiller: jouw spanning loopt op, door mogelijk iets wat er in je klas gebeurt.
Dit is voor de meeste mensen geen fijn gevoel, het kan voelen dat je de grip verliest, je voelt je machteloos en misschien schaam je je ook nog omdat het jou op dat moment niet lijkt te lukken.
Iedere leerkracht herkent dit gevoel. Niet iedere leerkracht durft dit hardop in het team te delen. De gedachten “De andere kunnen het wel…” “Ik moet het alleen kunnen…” “Dit is mijn klas, ik heb geen hulp nodig…” kan overstemmen, waardoor jij het niet tegen een collega gaat vertellen. Zeker niet als je eerder al een goed bedoelde opmerking hebt gekregen als “Oh, die klas, dat is een makkie, moet je maar eens een uurtje voor mijn klas komen staan.”
Als je werkt vanuit Verbindend Gezag met je team dan is een uitdaging met een leerling of een klas niet een uitdaging van één leerkracht maar een uitdaging van het hele team.
Sommige leerkrachten omarmen dit, vragen om hulp, krijgen hulp en ondersteuning en zij voelen dan ook echt “Wij doen dit samen.” Veel leerkrachten vinden dit nog een uitdaging. Je bent dus niet de enige.
Een team kent elkaar. Een team weet van elkaar bij welke leerkracht de spanning te hoog op kan lopen, waardoor de kans op escalatie groot is, collega’s weten wie er eigenlijk meer ondersteuning nodig heeft. Maar omdat dit niet altijd de cultuur is binnen een school, doen we niks. Soms geven we het nog wel collegiaal door aan de directie of de coördinator “Hij heeft het niet makkelijk, misschien moet je hem in de gaten houden.” of “Zij heeft het zwaar thuis, ik denk dat ze wel wat hulp kan gebruiken.” Zelf de stap naar je collega zetten kan een grote drempel zijn.
Je kan met elkaar een code afspreken. Bijvoorbeeld de code van de Zwarte Map. Dat betekent: jij loopt door de gang en je ziet/hoort dat je collega het zwaar heeft, ziet/hoort dat de spanning oploopt. Jij loopt rustig naar binnen en vraagt aan je collega “Weet jij waar de zwarte map is?” Je collega heeft dan opties:
1) Ik heb deze gisteren weggezet, weet je, ik ga de map wel even pakken, blijf jij even hier?
Je collega kan dan even lopen, zichzelf reguleren, koffie/thee halen en even ademen.
2) Ja, die heb ik op de 2de plank in de leraren kamer gezet. Wil je even laten weten of je de map kan vinden?
Je collega laat weten: Ik ben er nog, ik heb mezelf onder controle, maar kom je zo nog even terug.
3) Ja, die staat op de 2de plank in de leraren kamer.
Je collega heeft zichzelf al herpakt en kan weer met een kalm brein verder.
Als je een code met elkaar kan afspreken, dan kan je elkaar helpen. Je verhoogt zo de Waakzame zorg voor je collega in de klas, je laat zien “Wij doen het samen en ik zie jou.”
Op veel scholen, PO en VO, wordt de Zwarte Map inmiddels ingezet. Op sommige scholen staat er een fysieke zwarte map in de leraren kamer, met daarin grappige foto’s, ademhalingsoefeningen, meditaties. Als je deze map opent, dan krijg je al spontaan een lach op je gezicht, wat absoluut je lijf reguleert. Je krijgt er een groter raampje van, een kalm brein en je kan de dag weer aan.
Veel werk plezier!
Ilse van den Heuvel – juni 2026